قابل توجه طرفداران چند همسری

مثل عامیانه ای در میان مردم رایج است، میگویند: ”‌ خدا یکی، زن یکی “. عقیده اکثر مردان بر این بوده و هست و حقا اگر خوشی و مسرت را مقیاس قرار دهیم و مسئله را از زاویه فردی و شخصی بسنجیم عقیده درستی است. اگر درباره همه مردان صادق نباشد درباره اکثریت مردان صادق است. اگر مردی خیال کند که تعدد زوجات با قبول همه مسؤولیتهای شرعی و اخلاقی به نفع اوست و او از نظر تن آسائی از این کار صرفه می برد سخت در اشتباه است.

حکایت لایحه حمایت از خانواده حکایتی مطول و پر از فراز و فرود است. گزاف نیست اگر بگوییم این لایحه یکی از جنجالی ترین لوایح در32 سال گذشته بوده است.

این لایحه بنا به پیشنهاد قوه قضاییه در روز سوم تیرماه 1386 در‏‎ ‎هیات وزیران دولت ‏نهم به تصویب رسید. در روز اول مرداد به مجلس هفتم ارائه شد و در روز 4‏‎ ‎شهریورماه همان سال در ‏کمیسیون فرهنگی مجلس مطرح شد. این لایحه سومین لایحه با نام «حمایت از خانواده» بود که برای ‏تبدیل‎ ‎شدن به قانون به مجلس ارائه می شد. جنجالی شدنش هم به اضافه کردن ماده چند همسری به صورت دائم، موقت و اخذ مالیات از مهریه برمی گشت دولت این دو ماده را خود بر لایحه قوه قضاییه افزوده بود. هیئت دولت برای چند همسری شرط تمکن مالی گذاشته بود بدین صورت که هرمردی می توانست به شرط تمکن مالی تا 4 همسر اختیار کند. 

علل شکست چند شوهری

چند شوهری نه با طبیعت مرد موافق است نه با طبیعت زن . اما از نظر مرد برای اینکه اولاً با روحیه انحصار طلبی مرد ناسازگار است ثانیاً با اصل اطمینان پدری مخالف است . علاقه به فرزند طبیعت و غریزی بشر است . بشر طبعاً می خواهد توالد و تناسل کند و می خواهد رابطه اش با نسل آینده و نسل گذشته مشخص و اطمینان بخش باشد . می خواهد بداند پدر کدام فرزند است و فرزند کدام پدر است چند شوهری زن با این غریزه و طبیعت آدمی ناسازگار است .

چند شوهری هم با طبیعت زن منافات دارد هم با منافع او . زن از مرد موجودی می خواهد که قلب آن موجود را در اختیار داشته باشد حامی و مدافع او باشد برای او فداکاری کند زحمت بکشد و پول در آورد غم خوار او باشد پولی که به او می دهد به خاطر علاقه و محبت و در راه عشق به او بپردازد زن در چند شوهری هرگز نمی توانسته است حمایت و محبت و عواطف خالصانه و فداکاری یک مرد را نسبت به خود جذب کند از این رو چند شوهری همواره مورد تنفر زن بوده است . علی هذا چند شوهری نه با تمایلات و خواسته های مرد موافقت داشته است و نه با خواسته های زن .

از نظر روانشناسی تفاوتی اساسی بین ساختار روانی و گرایش ها و عواطف زن و مرد وجود دارد برخی از دانشمندان مانند مرسیه ، ویل دورانت ، دونتزلان و ... معتقدند زنان به طور طبیعی ( تک همسر گرا ) می باشند و فطرتاً از تنوع همسر گریزانند آنان خواستار پناه یافتن عاطفی و عملی مرد می باشند بنابراین تنوع گرایی در زنان نوعی بیماری است .

معایب چند همسری

سعادت و خوشبختی زناشویی در گرو صفا، صمیمیت، گذشت، فداکاری، وحدت و یگانگی است و همه اینها در چند همسری به خطر می‏افتد.

گذشته از وضع ناهنجار زنان و فرزندان دو مادره،از نظر خود مرد آنقدر مسؤولیتهای تعدد زوجات سنگین و خرد کننده است که رو آوردن به آن پشت کردن به مسرت و آسایش است.

به موجب عقد ازدواج،هر یک از زوجین به دیگری تعلق می‏گیرد و از آن او می‏شود.حق استمتاعی که هر کدام نسبت‏به دیگری پیدا می‏کنند از آن جهت است که منافع زناشویی طرف را به موجب عقد ازدواج مالک شده است. معامله‏ای که میان مرد و زن دیگری صورت می‏گیرد در حقیقت معامله‏«فضولی‏»است،زیرا کالای مورد معامله یعنی منافع زناشویی مرد قبلا به زن اول فروخته شده و جزء مایملک او محسوب می‏شود.پس آن کس که در درجه اول باید نظرش رعایت‏شود و اجازه او تحصیل گردد زن اول است.پس اگر بناست اجازه تعدد زوجات داده شود باید موکول به اجازه و اذن زن اول باشد،و در حقیقت این زن اول است که حق دارد درباره شوهر خود تصمیم بگیرد که زن دیگر اختیار بکند یا نکند.

بنابر این زن دوم و سوم و چهارم گرفتن درست مثل این است که شخصی یک بار مال خود را به شخص دیگر بفروشد و همان مال فروخته شده را برای نوبت دوم و سوم و چهارم به افراد دیگر بفروشد.صحت چنین معامله‏ای بستگی دارد به رضایت مالک اول و دوم و سوم،و اگر عملا شخص فروشنده مال مورد نظر را در اختیار افراد بعدی قرار دهد قطعا مستحق مجازات است.

این ایراد مبتنی بر این است که طبیعت‏حقوقی ازدواج را مبادله منافع بدانیم و هر یک از زوجین را مالک منافع زناشویی طرف دیگر فرض کنیم. این ایراد وقتی وارد است که تعداد زوجات از جانب مرد فقط جنبه تفنن و تنوع داشته باشد.بدیهی است که اگر طبیعت‏حقوقی ازدواج مبادله منافع زناشویی باشد و زن از هر لحاظ قادر باشد که منافع زناشویی مرد را تامین کند، مرد هیچ گونه مجوزی برای تعدد زوجات نخواهد داشت.اما اگر جنبه تفنن و تنوع نداشته باشداین ایراد مورد ندارد.مثلا اگر زن عقیم باشد،یا به سن یائسگی رسیده باشد و مرد نیازمند به فرزند باشد،یا زن مریض و غیر قابل استمتاع باشد،در این گونه موارد حق زن مانع تعدد زوجات نخواهد بود.

تازه این در صورتی است که مجوز تعدد زوجات امر شخصی مربوط به مرد باشد. اما اگر پای یک علت اجتماعی در کار باشد و تعدد زوجات به واسطه فزونی عدد زنان بر مردان و یا به واسطه احتیاج اجتماع به کثرت نفوس تجویز شود،این ایراد صورت دیگری پیدا می‏کند.در این گونه موارد،تعدد زوجات یک نوع تکلیف و واجب کفایی است;وظیفه‏ای است که برای نجات اجتماع از فساد و فحشاء و یا برای خدمت‏به تکثیر نفوس اجتماع باید انجام شود.بدیهی است آنجا که پای تکلیف و وظیفه اجتماعی به میان می‏آید،رضایت و اجازه و اذن مفهوم ندارد.اگر فرض کنیم اجتماع واقعا مبتلا به فزونی زن بر مرد است‏یا نیازمند به تکثیر نفوس است،یک وظیفه،یک واجب کفایی متوجه همه مردان و زنان متاهل می‏شود; پای یک فداکاری و از خود گذشتگی به خاطر اجتماع برای زنان متاهل به میان می‏آید.درست مثل وظیفه سربازی است که متوجه خانواده‏ها می‏شود و باید به خاطر اجتماع از عزیزشان دل بکنند و او را روانه میدان کارزار کنند.در این گونه موارد،غلط است که موکول به رضایت و اجازه شخص یا اشخاص ذی نفع بشود.

کسانی که مدعی هستند حق و عدالت ایجاب می‏کند که تعدد زوجات با اجازه همسر پیشین باشد،فقط از زاویه تفنن و تنوع طلبی مرد مطلب را نگریسته‏اند و ضرورتهای فردی و اجتماعی را از یاد برده‏اند.اساسا اگر ضرورت فردی یا اجتماعی در کار نباشد،تعدد زوجات حتی با اجازه زن پیشین نیز قابل قبول نیست.

پیشنهادات

ـ با توجه به تصویب چند همسری در قانون ایران بهتر است فرهنگ چند همسری را برای خانواده های ایرانی توضیح داد و تشریح کرد .

ـ از طریق رسانه های عمومی « رادیو، تلویزیون، روزنامه، ......» می توان مفهوم صحیح چند همسری را به مردان و زنان آموزش داد .

ـ با توجه به اینکه دین اسلام تک همسری را محور قرار داده است بهتر است مفهوم تک همسری را به خصوص برای مردان توضیح داد تا از یک سری اشتباهات بیرون آیند .

ـ بحث عدالت در بین همسران یکی از مهمترین عوامل موجود در بحث چند همسری است . با اطلاع رسانی درست می توانیم افراد را آگاه سازیم که عدالت برقرار کردن بسیار کار دشواری است .

ـ از طریق دادگاههای خانواده به طرق مختلف می توان مردم و زوجها را از آمار طلاق به علت چند همسری آگاه ساخت .

ـ با اطلاع رسانی درست و به موقع می توان جلوی چند همسری های نادرست و نابجا را گرفت .